Terug naar nieuws
Dit artikel verscheen op 13 november origineel op Trouw.nl
Eigenlijk is het verhaal van Zohran Mamdani heel simpel. New York wordt onbetaalbaar door de belangen van de gevestigde politiek en hun donoren, maar als we ons verenigen kunnen we een betaalbare stad bouwen. Hij stelt daarbij een aantal plannen centraal, zoals een huurbevriezing, die in de Amerikaanse context als radicaal wordt gezien.
In plaats van zich in de gevestigde media te blijven verantwoorden voor deze plannen, maakt hij een andere keuze. Hij bouwt namelijk een beweging gebaseerd op hoop, zoals hij zelf zijn eerste campagnevideo afsluit: ‘We can afford to dream’.
Hoop is het meest effectieve antwoord op de angst- en zondebokpolitiek die centraal staat in het handboek van extreemrechts en ook in de Verenigde Staten normaal is geworden. Hoop is namelijk op ons emotionele spectrum de enige echte tegenhanger van angst en daaruit vloeiende haat.
Angst is eerste emotie
Marshall Ganz, expert in democratische bewegingen aan Harvard, voert dit terug op het begin van ons leven. Angst is de eerste emotie die mensen ontwikkelen als overlevingsmechanisme. Naarmate we opgroeien leren we onze angst te overwinnen met hoop, zodat we ook kunnen functioneren. Als mensen alleen gestuurd zouden worden door (val)angst zouden ze bijvoorbeeld nooit leren lopen. De hoop dat je stap na stap kan zetten zorgt voor groei.
In een verbindend, hoopvol verhaal kunnen sociaal-economische oplossingen niet ontbreken. De kaalslag van de afgelopen decennia in onze verzorgingsstaat en publieke voorzieningen vormt een van de voedingsbodems voor zondebokpolitiek: angst zaaien over de schaarste van voorzieningen, zoals woningen en zorg.
Een hoopvol antwoord daarop zou zijn dat we niet buigen voor de belangen van het grote geld, en samen zorgen dat dit een land wordt voor ons allemaal. Dat de overheid verantwoordelijkheid neemt om die basisvoorzieningen voor iedereen op orde te brengen. Mamdani is hier helder over: gratis bussen, betaalbare woningen en boodschappen. ‘Maak New York weer betaalbaar voor New Yorkers.’
Drie miljoen deurbellen
Een hoopvol verhaal mag alleen niet blijven bij lege woorden, maar heeft een beweging nodig om te groeien. Mamdani deed dit door langs de deuren te gaan met duizenden vrijwilligers en het ophalen van geld door de beweging centraal te stellen in zijn hoopvolle verhaal. Hierdoor zagen zijn volgers de beweging groeien, tot op het punt dat er drie miljoen deurbellen waren ingedrukt en Mamdani zelfs geen donaties meer mocht ontvangen.
Ook in Nederland is angstpolitiek door het handboek van extreemrechts steeds verder genormaliseerd. Tijdens de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen is, ondanks het verlies van de PVV, het extreemrechtse blok wéér gegroeid. D66 wist de grootste te worden met een hoopvol marketingverhaal, maar moest daarvoor wel een nieuw, rechtser migratiestandpunt innemen.
Een hoopvol verhaal alleen is dus niet genoeg om linkse en progressieve politiek weer te laten winnen. Ook de tweede en derde stap uit het handboek van Mamdani moeten serieus bekeken worden. Het besef dat we meer gemeen hebben met elkaar dan ons verteld wordt, moet doordringen bij de kiezer. En door een sterke beweging als centraal onderdeel van zijn campagne kon niemand, inclusief de media, Mamdani meer negeren. Hierdoor kon hij campagne voeren op onderwerpen die hij zelf centraal wilde stellen.
Veel progressieve partijen in Nederland zijn grote ledenpartijen met actieve vrijwilligers. En ook in Nederland zijn in de aanloop naar de verkiezingen duizenden vrijwilligers de straat op gegaan om duizenden deurbellen in te drukken. Het verhaal van de groeiende beweging die opstaat tegen angstpolitiek wordt alleen niet actief verteld. Dit mag centraal komen te staan in het nieuwe progressieve verhaal, zodat progressieve politiek ook in Nederland kan winnen.