Big Tech censureert het maatschappelijk middenveld door ‘Shadowbanning’:
Nederland moet handhaven
Verzoekenlijst van COC, Defend Democracy, Hivos, Milieudefensie, Oxfam Novib, Stem op een Vrouw, Transgender Netwerk & DeGoedeZaak aan de Tweede Kamer
Aanleiding
Maatschappelijke organisaties in Nederland worden stelselmatig benadeeld door de algoritmes van grote sociale mediabedrijven. Berichten over klimaat, queerrechten, seksuele gezondheid en sociale rechtvaardigheid worden onderdrukt of onzichtbaar gemaakt. Dit heet ‘shadowbanning’. Tegelijkertijd worden haatberichten en desinformatie relatief ongemoeid gelaten.
Deze keuzes vervormen het publieke debat.
De Europese Digital Services Act (DSA) biedt de juridische basis om platforms op deze praktijken aan te spreken. Desondanks wordt er in Nederland nauwelijks gehandhaafd. Dat moet veranderen.
Wat maatschappelijke organisaties dagelijks meemaken
Organisaties die werken aan klimaat, gezondheid, gelijke rechten en sociale vooruitgang rapporteren structurele problemen:
- Content over klimaatverandering, plasticvervuiling en fossiele afbouw wordt door advertentiefilters zo ver afgezwakt dat de originele boodschap verdwijnt, waardoor organisaties gedwongen worden tot zelfcensuur.
- Accounts die werken rond thema’s als seksualiteit, queeridentiteit en reproductieve gezondheid worden vaak geblokkeerd of verwijderd, terwijl haatcommentaar op diezelfde content niet wordt gemodereerd.
- Organisaties raken accounts kwijt zonder voorafgaande waarschuwing of transparante motivering, en beschikken over geen effectieve rechtsmiddelen.
- Platforms worden steeds sterker gedreven door politiek-ideologische overwegingen.
Juridische basis: wat de DSA vereist
De Digital Services Act is sinds februari 2024 volledig van kracht voor alle online platforms. De wet bevat expliciete verplichtingen die direct relevant zijn voor shadowbanning en algoritmische onderdrukking:
- Artikel 17 DSA: platforms moeten duidelijke en begrijpelijke redenen geven voor inhoudsmoderatie, inclusief het onderdrukken van zichtbaarheid.
- Artikel 20 DSA: gebruikers hebben recht op een intern klachtenmechanisme bij verwijdering of beperking van content of accounts.
- Artikel 27 DSA: Very Large Online Platforms (VLOPs) zoals Meta, TikTok en X moeten aanbevelingssystemen transparant maken en een optie bieden zonder profilering.
- Artikel 34–35 DSA: VLOPs zijn verplicht systemische risico’s, waaronder risico’s voor het maatschappelijk debat, jaarlijks te beoordelen en te mitigeren.
Nederland heeft als EU-lidstaat de plicht om naleving te bevorderen. De Autoriteit Consument & Markt (ACM) is aangewezen als Digitale Dienstencoördinator. Toch wordt er vrijwel niet gehandhaafd.
Onze verzoeken aan de Tweede Kamer
- Zorg voor actieve handhaving van de DSA in Nederland
De ACM als Digitale Dienstencoördinator vervult haar handhavingsrol onvoldoende. Wij verzoeken dat de Tweede Kamer de ACM aanspreekt op haar wettelijke verplichtingen en structureel budget en capaciteit vrijmaakt voor actieve DSA-handhaving. Schendingen door grote platforms moeten leiden tot concrete sancties.
- Verplicht platforms tot volledige transparantie over algoritmische onderdrukking
Gebruikers en organisaties hebben het recht om te weten wanneer en waarom hun content minder zichtbaar wordt gemaakt. Wij verzoeken een wettelijke plicht voor platforms om in begrijpelijke taal en in real-time uitleg te geven over algoritmische beperkingen.
- Bescherm maatschappelijke organisaties tegen willekeurige accountverwijdering
Accounts van maatschappelijke organisaties en NGO’s mogen niet worden verwijderd of geblokkeerd zonder een voorafgaande kennisgeving, een inhoudelijke motivering en een reële mogelijkheid tot bezwaar. Wij verzoeken dat de Nederlandse overheid bij de Europese Commissie pleit voor een verplichte pre-moderatieprocedure voor geregistreerde maatschappelijke organisaties.
- Richt een nationaal meldpunt in voor digitale censuur
Er bestaat in Nederland geen laagdrempelig loket waar organisaties en burgers terechtkunnen bij gevallen van shadowbanning, accountverwijdering of ondoorzichtige contentmoderatie. Wij verzoeken de oprichting van een onafhankelijk nationaal meldpunt dat klachten verzamelt, documenteert en doorverwijst naar de ACM.
- Verplicht jaarlijkse rapportage over platformgedrag in Nederland
De DSA verplicht VLOPs tot jaarlijkse transparantierapporten. Wij verzoeken dat de Tweede Kamer de ACM opdraagt deze rapporten actief te analyseren en jaarlijks een openbaar Nederland-specifiek overzicht te publiceren van moderatiepraktijken, algoritmische effecten en eventuele sancties.
Tot slot
Deze verzoeken zijn allen gebaseerd op bestaand Europees recht. De DSA is aangenomen. De verplichtingen voor platforms zijn helder. Wat ontbreekt is handhaving.
Wij roepen de Tweede Kamer op deze verzoeken serieus te nemen en op te treden als democratische waakhond tegenover de macht van Big Tech.