Terug naar nieuws
Migranten krijgen de schuld van de wooncrisis, de wachtlijsten in de zorg, de onveiligheid op straat. Wie dat doet, hoeft het niet te hebben over wie er wél profiteert van hoge huren en lage lonen. Samen met Deep Canvassing Nederland en Stroomversnellers onderzochten we hoe we die zondebokpolitiek kunnen ontwapenen. Het antwoord: door het hele verhaal te vertellen.
Het afgelopen jaar onderzochten we het kleur-klasse verhaal in Nederland. Dat verhaal komt oorspronkelijk uit de Verenigde Staten, waar het werd ontwikkeld door Ian Haney López en Anat Shenker-Osorio, en is sindsdien getest en gebruikt in onder meer Canada, Denemarken, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk. Het begint bij wat we delen, benoemt wie er belang bij heeft dat we tegenover elkaar staan, en eindigt bij wat we samen kunnen doen.
Ipsos I&O hield voor ons twee landelijke peilingen, en in vier focusgroepen spraken we uitgebreid met Nederlanders over wonen en migratie. Dit vonden we.
Op wonen wint het verhaal dat zondebokpolitiek benoemt.
Kun je hardop zeggen dat migranten als zondebok worden gebruikt, en toch een brede groep Nederlanders meekrijgen? Op het thema wonen is het antwoord ja. Een verhaal dat die strategie benoemt, krijgt meer steun dan het zondebokverhaal: 48 procent van de Nederlanders is het ermee eens, tegen 43 procent. En het stoot veel minder mensen af: 20 procent is het oneens met ons verhaal, tegen 38 procent met het zondebokverhaal.
Hoe je het zegt, maakt veel uit
Wie je aanwijst als verantwoordelijke doet ertoe. In het brede midden van Nederland krijgt “sommige politici” meer steun dan “de allerrijksten”. Opvallend: progressieven zelf vinden die scherpere formulering juist het sterkst. De woorden die we het liefst gebruiken, zijn dus niet altijd de woorden die anderen overtuigen.
In gesprek komen mensen zelf tot de kern
Als kant-en-klare tekst kreeg ons verhaal in de focusgroepen ook kritiek: te activistisch, te eenzijdig. Maar zodra er ruimte was om door te praten, kwamen dezelfde groepen zelf tot de analyse. Een deelnemer zei:
“Het is wel makkelijk om een zondebok te hebben. En de rest, waar we financieel misschien ook nog wel wat gewin bij hebben, de grote bedrijven die we graag in Nederland willen houden, die halen we even uit het spotlight.”
Deelnemers waren bovendien opgelucht te merken dat anderen genuanceerder denken dan het publieke beeld doet vermoeden. Mensen overschatten hoe extreem de ander is. Het gesprek corrigeerde dat.
Een startpunt
“Zondebokpolitiek is geen natuurwet, het is een strategie”, zegt Jurjen van den Bergh, directeur van DeGoedeZaak. “Hij werkt alleen zolang niemand benoemt wat er écht gebeurt. De meeste Nederlanders willen hetzelfde: een betaalbaar huis, zorg waar je op kunt rekenen en een eerlijke kans. Door dat hardop te zeggen, en te benoemen wie er baat heeft bij verdeeldheid, ontwapenen we zondebokpolitiek.”
Dit onderzoek meet hoeveel steun er is voor het verhaal en hoe mensen erop reageren. Of het verhaal meningen ook verschuift, is de volgende stap die we willen onderzoeken. Daarom zien we dit rapport als een begin. We nodigen organisaties, vakbonden en iedereen die campagne voert uit om de teksten en aanbevelingen te gebruiken, en samen met ons verder te testen.
Het onderzoek is uitgevoerd door Stichting Deep Canvassing Nederland, DeGoedeZaak en Stichting Stroomversnellers, mede mogelijk gemaakt door Stichting Weerbare Democratie, in samenwerking met Ipsos I&O en Taalstrategie.